Submers Onderwaterwereld

Een unieke kwabaalvangst van historische proporties

In 2013 werden in de Noordoostpolder dertig kwabalen aangetroffen. Een unieke vangst die beelden oproept van historische tijden waarin de soort jaarlijks in grote getale door beroepsvissers werd geoogst.

De kwabalen werden in één week tijd verspreid aangetroffen over een traject van circa 1500 meter van één van de randmeren van de Noordoostpolder. Deze meren maken deel uit van een groter systeem dat gevoed wordt door de Gelderse IJssel en de Overijsselse Vecht, de zogenaamde IJssel-Vechtdelta. Jaarlijks worden in de randmeren dezelfde trajecten met gelijke inspanning bevist. Echter, een dergelijk grote vangst van kwabaal heeft zich hier, evenals in andere gebieden in Nederland, sinds de jaren ’60 van de vorige eeuw niet meer voorgedaan.

Achteruitgang en recente toename
Kwabaal werd tot de tweede helft van de 20e eeuw verspreid over Nederland aangetroffen in stromende, en hiermee verbonden, stilstaande wateren. Door aantasting van zijn habitat, veroorzaakt door grootschalige aanpassingen in het watersysteem en intensivering van de landbouw, is de soort sindsdien sterk achteruit gegaan. De recente vangst, en met name de omvang en de tijdspanne waarin de kwabalen zijn aangetroffen, indiceert echter een relatief hoge bezettingsgraad van de soort in het randmeer. Op basis van analyses van overige vangsten uit de IJssel-Vechtdelta lijkt de soort hier sinds 2006 in aantal sterk toe te nemen. Deze toename houdt zeer waarschijnlijk verband met uitzettingen die sinds 2001 op grote schaal plaatsvinden in het Duitse deel van de Overijsselse Vecht en Dinkel.

Uiterlijke bijzonderheden
De aangetroffen kwabalen bevonden zich in het adulte stadium (gemiddeld 41 cm) met een geschatte leeftijd van 3 – 6 jaar. Onder de gevangen kwabalen bevond zich ook een zogenaamde mopskop (afbeelding 1). Deze afwijking komt vaker voor bij vissen. Onduidelijk is hoe deze afwijking ontstaat maar diverse studies duiden op een mogelijke relatie met waterverontreiniging en zuurstofgebrek gedurende de embryonale ontwikkeling.

Afbeelding 1. Mopskop bij kwabaal; afwijkend is de bovenstandige bek (foto: J. Bosveld, Bureau Submers).

Van de dertig gevangen kwabalen vertoonde gemiddeld één op de drie kwabalen littekens en/of niet geheelde verwondingen, variërend van krassen over flanken en rug, tot diepe gaten in de flank of achter de kop (afbeelding 2). Onduidelijk is waar deze verwondingen door veroorzaakt zijn. Echter, de toegebrachte littekens en verwondingen op de kwabalen vertonen sterke overeenkomst met de wonden en beschadigingen van door Aalscholvers bejaagde Aal.

Afbeelding 2. Krassen en diepe verwondingen bij kwabaal (foto’s: J. Bosveld, Bureau Submers).

Tekst en foto’s: Jeroen Bosveld, Bureau Submers

Zie ook:

> Spectaculaire kwabaalvangst in de IJsseldelta
> Zeldzame kwabaal breekt record